Odpowiedzialność cywilna sędziów

Czy sędziowie mogą ponosić odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia?

Niejednokrotnie zdarza się, że sądy wydają błędne prawomocne orzeczenia, które zostają wyeliminowane z obrotu dopiero przez Sąd Najwyższy na skutek skargi kasacyjnej (art. 3981 i nast. k.p.c.) lub w trybie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 4241 i nast. k.p.c.). Nie budzi wątpliwości, że w takich wypadkach, gdy jednocześnie strona poniosła szkodę na skutek wydania takiego prawomocnego orzeczenia (a najczęściej w następstwie jego wykonania), może dochodzić jej naprawienia od Skarbu Państwa. Wynika to wprost z art. 417 § 1 k.c., zgodnie z którym, za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Stosownie zaś do art. 4172 § 2 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Takim właściwym postępowaniem – w przypadku prawomocnych orzeczeń - są właśnie wspomniane wyżej postępowanie kasacyjne i postępowanie o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.


Pojawia się jednak pytanie, czy odpowiedzialność cywilną za szkodę wyrządzoną przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia mogą ponosić także osobiście sędziowie. W doktrynie przeważały poglądy, że z art. 417 § 1 k.c. wynika, iż za tego typu szkodę, jako wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej, zawsze odpowiedzialność ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa, a jednocześnie wyłączona jest możliwość dochodzenia naprawienia szkody bezpośrednio od funkcjonariusza wykonującego tą władzę. Pogląd ten jednak został całkowicie zakwestionowany przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 2012 r., III CZP 48/12, OSNC 2013/3/31. W orzeczeniu tym bowiem Sąd Najwyższy, przy okazji rozpatrywania zagadnienia prawnego dotyczącego zasad odpowiedzialności deliktowej członka komisji dyscyplinarnej wyższej uczelni, wyraził następujące stanowisko: Nie rozważając bliżej statusu sędziów, poddanego szczególnej regulacji w Konstytucji oraz w ustawie o ustroju sądów powszechnych, trzeba przede wszystkim stwierdzić, że wbrew stanowisku Sądu Apelacyjnego, sędziowie nie korzystają z immunitetu w sprawach cywilnych i żaden przepis nie wyłącza ich cywilnej odpowiedzialności deliktowej wobec poszkodowanego za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem działaniem i zaniechaniem przy wykonywaniu władzy sądowniczej oraz przez wydanie niezgodnego z prawem orzeczenia. To, że na podstawie z art. 417 i art. 4171 § 2 k.c. za takie szkody ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa, nie wyłącza osobistej odpowiedzialności sędziego na podstawie art. 415 k.c., który odpowiada wówczas solidarnie ze Skarbem Państwa (art. 441 § 1 k.c.).
Czy powyższe stanowisko Sądu Najwyższego stanie się podstawą do występowania bezpośrednio przeciwko sędziom z roszczeniami odszkodowawczymi za szkody wyrządzone przez nich wydaniem wadliwego orzeczenia? Osobiście, nie sądzę. Wszak należy pamiętać, że w takim wypadku należy wykazać konkretnemu sędziemu – obok bezprawności i związku przyczynowego między szkodą a zdarzeniem ją wyrządzającym (a co jest wystarczające przy dochodzeniu odpowiedzialności od Skarbu Państwa) – także winę.

 

Komentarze   

 
+1 #2 Czytelnik 2014-01-17 06:30
W dodatku do dziennika Rzeczpospolita „Rzecz o Prawie” z 15.01. br. A. Jankowski w artykule „Jak karać sędziów i prokuratorów” porusza temat ich odpowiedzialnoś ci karnej za orzeczenia wydane z naruszeniem prawa. http://prawo.rp.pl/artykul/1056940,1079045-Jankowski--Jak-karac-sedziow-i-prokuratorow.html
Cytować
 
 
+3 #1 Czytelnik 2013-12-31 11:56
Temat odpowiedzialnoś ci osobistej sędziów za szkody wyrządzone wadliwym orzeczeniem rzeczywiście nie jest zbyt popularny. Cześć prawników uważa nawet, iż brzmienie art. 417 k.c. zupełnie wyklucza odpowiedzialnoś ć osobistą sędziów czy prokuratorów, dając im tym samym swojego rodzaju immunitet i szuka jej podstaw w innych ustawach np. o odpowiedzialnoś ci majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa z 20 stycznia 2011r. Nic bardziej mylnego. Świetnie to zagadnienie opisała prof. Ewa Łętowska w Gazecie Prawnej z 7 sierpnia 2013r. nr 152 odnośnie odpowiedzialnoś ci prokuratorów. Autorka wprost pisze, iż „funkcjonariusz nie ma żadnego immunitetu, a zwłaszcza wynikającego a contrario z art. 417 par 1 k.c. Sam odpowiada za to, co zrobił, na podstawie art. 415 k.c. ewentualnie solidarnie z osobą prawną, w ramach której działał”.
Cytować
 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

SZUKAJ