Zwolnienie z długu odsetkowego

Dopuszczalność zwolnienia z długu odsetkowego na gruncie ustawy
o terminach zapłaty w transakcjach handlowych

 I jeszcze raz o ustawie z 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U.2013 poz.403). Po raz pierwszy pisałem o niej w maju 2013r., analizując art. 10, dotyczący rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Ostatnio spotkałem się z problemem powstałym na gruncie wykładni art. 13 ww. ustawy, a mianowicie czy w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami dopuszczalne jest zwolnienie z długu odsetkowego.

Zwolnienie z długu w przepisach kodeksu cywilnego
Instytucja zwolnienia z długu uregulowana jest w art. 508 k.c., zgodnie z którym zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje. Zwolnienie z długu jest zatem umową zawartą między wierzycielem a dłużnikiem, która może dojść do skutku również w sposób dorozumiany, konkludentny (per facta concludentia). Strony umowy: wierzyciel i dłużnik wspólnie postanawiają, iż obciążające dłużnika zobowiązanie wygaśnie. Chociaż brzmienie powołanego przepisu wskazuje na to, iż z inicjatywą (ofertą) zawarcia ww. umowy powinien wystąpić wierzyciel, to jednak nie ma przeszkód, aby ofertę zawarcia tej umowy przedstawił także dłużnik, a działania wierzyciela ograniczyły się tylko do przyjęcia tej oferty. W wyniku zwolnienia z długu zobowiązanie wygasa. Nie jest już zatem możliwe dochodzenie go przez wierzyciela, a jego ewentualne powództwo o spełnienie świadczenia podlegałoby oddaleniu. Gdyby wierzyciel jednak żądał zapłaty i doszłoby do jej uiszczenia, wówczas spełnione świadczenie ma charakter świadczenia nienależnego, co zgodnie z art. 410 § 1 k.c. upoważnia dłużnika do żądania jego zwrotu.

A co w przypadku, gdy stronami umowy są przedsiębiorcy?
Uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika w związku z terminami zapłaty w transakcjach handlowych (tj. umowach, których przedmiotem jest odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli są dokonywane m.in. w stosunkach pomiędzy przedsiębiorcami w związku z wykonywaną działalnością), w tym kwestie związane z prawem do naliczania odsetek za opóźnienia w zapłacie należności wynikających z takich transakcji (por. art. 5 – 8 i art. 11), zostały uregulowane w ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych. W art. 13 tej ustawy przewidziano zaś, że wszelkie postanowienia umowy wyłączające lub ograniczające uprawnienia wierzyciela lub obowiązki dłużnika, o których mowa w art. 5, art. 6 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 3, art. 8 ust. 1 i art. 10-12, są nieważne. Nie budzi zatem wątpliwości, że opisaną w tym przepisie sankcją nieważności obarczone są: odmienne niż wskazuje na to ww. ustawa ustalenia dotyczące stopy odsetkowej i klauzule dotyczące skrócenia okresu, za który należą się odsetki.
Czy ograniczenie to dotyczy również umowy o zwolnienie z długu, której przedmiotem są odsetki już naliczone/należne?
Odpowiedź na powyższe pytanie - w mojej ocenie- winna być negatywna.
Przepis art. 13 ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych dotyczy bowiem postanowień umownych wyłączających lub ograniczających nabycie przez wierzyciela praw wynikających z tej ustawy, a nie praw już nabytych. Wierzyciel bowiem zawsze ma prawo z własnej woli zrzec się należnych mu praw, czy też zrezygnować z ich dochodzenia na drodze sądowej. W konsekwencji, o ile sankcją nieważności, opisaną w art. 13 ww. ustawy, niewątpliwie byłyby dotknięte te czynności prawne, które na przyszłość wyłączają lub ograniczają uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika wskazane w ustawie (na przykład zrzeczenie się przyszłej wierzytelności odsetkowej), to hipotezą powyższego przepisu nie jest objęta umowa o zwolnieniu z długu odsetkowego już naliczonego/należnego.


Zauważyć jednak należy, że powyższa kwestia jest niezwykle sporna w literaturze. Należy zatem liczyć na to, że zagadnienie to stanie się przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który jednoznacznie rozstrzygnąłby ten problem, mający olbrzymie znaczenie dla praktyki (np. w przypadku zawierania różnego rodzaju ugód, w tym także sądowych, gdzie jednym z najczęstszych ustępstw, na które godzi się wierzyciel, jest właśnie rezygnacja z odsetek od należności głównej).

 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

SZUKAJ