Podział majątku wspólnego

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym w przypadku darowizny dokonanej do tego majątku przez rodziców jednego z małżonków

W praktyce bardzo często zdarzają się sytuacje, że rodzice jednego z małżonków w czasie małżeństwa dokonują darowizny wartościowych przedmiotów (np. nieruchomości) do ich majątku wspólnego. Małżonkowie jednak stosunkowo szybko rozwodzą się, w konsekwencji czego dochodzi do sprawy o podział majątku wspólnego, w skład którego wchodzi jedynie przedmiot ww. darowizny. W takim przypadku pojawia się pytanie, w jaki sposób zminimalizować w ramach tej sprawy negatywne skutki darowizny dla małżonka będącego dzieckiem darczyńców, a także dla samych darczyńców (zwłaszcza w sytuacji, gdy nie zachodzą podstawy do odwołania darowizny). Wszak darowizna była dokonywana na cele rodziny założonej przez oboje małżonków, a nie w zamiarze przysporzenia drugiemu z małżonków korzyści majątkowej (niejednokrotnie jeszcze winnemu rozkładu pożycia małżeńskiego).

Jednym z instrumentów, który może okazać się pomocny w opisanej powyżej sytuacji jest instytucja uregulowana w art. 43 § 2 k.r.o. Zgodnie bowiem z art. 43 § 1 k.r.o., oboje małżonkowie mają – co do zasady - równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku (§ 2 tegoż przepisu). Przy czym, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa i doktryny, ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może także polegać na całkowitym pozbawieniu jednego z małżonków udziału w tym majątku (por. np. postanowienie SN z dnia 3 grudnia 1968 r., III CRN 100/68, OSNCP 1969/11/205, wyrok SN z dnia 10 listopada 1976 r., II CR 268/76, OSNCP 1977/10/188, a także M. Sychowicz [w] Komentarz do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis 2006. Warszawa 2006. Str. 230)

Art. 43 § 2 k.r.o. wskazuje zatem dwie przesłanki ustalenia nierównych udziałów (pozbawienia jednego z małżonków udziału w tym majątku), które muszą wystąpić łącznie, a mianowicie ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego.

Ustawa nie definiuje pojęcia „ważne powody". Niemniej – jak się powszechnie przyjmuje – rozumie się przez nie takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego przemawiają za nieprzyznaniem jednemu z małżonków korzyści z majątku wspólnego w takim zakresie, w jakim nie przyczynił się on do powstania tego majątku. Przy ocenie istnienia „ważnych powodów" w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o. należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej w zakresie wykonywania ciążących na nich obowiązków względem rodziny, którą przez swój związek założyli (por. postanowienie SN z dnia 5 października 1974 r., III CRN 190/74, LEX nr 7598). „Ważne powody" pozwalające na ustalenie nierównych udziałów (a nawet pozbawienie tego udziału jednego z małżonków) są przy tym nasycone elementami niemajątkowymi; względy natury majątkowej znalazły bowiem odbicie w drugiej z przesłanek ustawowych – stopniu przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego. „Ważne powody", obejmują zatem „...względy natury etycznej, powodujące, że w konkretnych okolicznościach równość udziałów małżonków w majątku wspólnym byłaby postrzegana jako rozstrzygnięcie kolidujące z zasadami współżycia społecznego, albo mówiąc inaczej, byłoby uznawane powszechnie za krzywdzące dla jednego z małżonków, pozostające w sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości" (E. Skowrońska-Bocian [w] Rozliczenia majątkowe małżonków w stosunkach wzajemnych i wobec osób trzecich. Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis. Warszawa 2005. Str. 171; por. też powołana tam literatura).

Ustalając natomiast stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego należy brać pod uwagę nie tylko ich działania prowadzące bezpośrednio do powiększenia substancji tego majątku, ale także całokształt starań o założoną przez zawarcie małżeństwa rodzinę i zaspokojenie jej potrzeb. Jak bowiem wynika z art. 43 § 3 k.r.o., przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 43 § 3 k.r.o.). Dodać również należy – a co nabiera szczególnego znaczenia zważywszy na okoliczności opisanej sytuacji – że zgodnie z powszechnie akceptowanym w doktrynie stanowiskiem, przy ustalaniu stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego należy także uwzględniać wzrost majątku wspólnego, na skutek darowizny dokonanej ze strony rodziny jednego z małżonków (por. np. M. Sychowicz... op. cit. Str. 232, E. Skowrońska-Bocian... op. cit. Str. 171, a także J. Pietrzykowski [w] Komentarz do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod redakcją K. Pietrzykowskiego. Wydawnictwo C.H. Beck. Warszawa 2010 r. Str. 456, M. Olczyk [w] Komentarz do ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.04.162.1691), w zakresie zmian do ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.64.9.59). LEX/el. 2005). „Za takim poglądem przemawia w szczególności to, że dokonywane na tej drodze przysporzenia związane są często z określonymi postawami rodzinnymi obdarowanego (...). Przysporzenia te związane być mogą ponadto z określonymi poleceniami, których wykonanie obciąża obdarowanego (...) i w konsekwencji wymaga od niego określonej aktywności. Co więcej, zdaje się nie ulegać wątpliwości, że dokonujący przysporzenia wchodzącego do majątku wspólnego z zasady dokonuje go na rzecz rodziny "swojego" krewnego i z założeniem, że darowany majątek służyć będzie całej rodzinie. Należy zatem przyjąć, że w szczególności gdyby darczyńca (...) przewidywał rozwód i podział majątku wspólnego, to dokonałby przysporzenia wchodzącego tylko do majątku osobistego tego małżonka, który był jego krewnym. W konsekwencji wzrost udziału w majątku wspólnym wynikający z darowizny (...) ze strony rodziny jednego małżonka uznać należy za postać jego przyczynienia się do zwiększenia się tego majątku." (T. Sokołowski [w] Komentarz do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pod redakcją H. Doleckiego i T. Sokołowskiego. LEX 2010.).

 

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

SZUKAJ